Practica in het Nederlands
De eerste vier practica houden zich bezig met het meten van
afstanden in het heelal, een van de meest basale problemen
in de moderne astrofysica. Scholieren moeten verschillende
methoden gebruiken om de afstand te bepalen naar een hemelobject,
zoals supernova SN 1987A, spiraalstelsel Messier 100, de
Katteoognevel en de bolhoop Messier 12.
Voor het verkrijgen van gedrukte versies (Engels of Nederlands)
of een CD-ROM met pdf-files en afbeeldingen, wende men zich tot
een van de contactpersonen.
Two FITS files and one Excel file with additional data for this exercise
can be downloaded
here.
Algemene Inleiding
De Algemene Inleiding bevat informatie over de eigenlijke practica, over de
Hubble-ruimtetelescoop en over ESO's Very Large Telescope. Zowel om naar een
printer te sturen als om rechtstreeks op de monitor te bekijken wordt de Algemene
Inleiding aangeboden als pdf-file. Docenten die de afzonderlijke afbeeldingen
willen gebruiken vinden ze hier
in verschillende resoluties. PDFs:
Hulpmiddelen
De Hulpmiddelen zijn gesplitst in Sterrenkundige en Wiskundige
Hulpmiddelen. De Sterrenkundige Hulpmiddelen bevatten informatie
over astronomische begrippen zoals magnituden, kleur en lichtsterkte.
In de Wiskundige Hulpmiddelen worden begrippen zoals de kleine hoek
benadering geintroduceerd en passeren de meest gebruikte astronomische
eenheden en omrekeningsfactoren de revue.
Zowel om naar een printer te sturen als om rechtstreeks op de monitor te bekijken
wordt deel Hulpmiddelen aangeboden als pdf-file. Docenten die de afzonderlijke
afbeeldingen willen gebruiken vinden ze hier
in verschillende resoluties. PDFs:
Practicum 1 - Het meten van de afstand tot supernova 1987A
De geometrie van de binnenste gasring rond supernova 1987A
(SN1987A) wordt besproken. Vervolgens wordt de beeldschaal
afgeleid van een afbeelding van de supernova, gemaakt met de
Hubble-telescoop, en worden hoekdiameter en inclinatie van de ring
ten opzichte van het hemelvlak bepaald. Waarnemingen vanaf
de aarde laten zien hoe het licht van de supernova geleidelijk
de ring deed oplichten. Met behulp van deze waarnemingen en
met kennis van de lichtsnelheid kunnen de fysische eigenschappen
van de ring worden afgeleid. Uit hoekafmeting en lineaire afmeting
van de ring volgt ten slotte de afstand naar SN1987A.
Zowel om naar een printer te sturen als om rechtstreeks op de monitor te bekijken
wordt Practicum 1 aangeboden als pdf-file. Docenten die de afzonderlijke afbeeldingen
willen gebruiken vinden ze hier in
verschillende resoluties. PDFs:
Practicum 2 - De afstand tot M100 bepaald met behulp van cepheiden
In dit practicum meten we de periode en de schijnbare helderheden
van variable sterren van het type cepheide in het sterrenstelsel
M100. De absolute helderheden worden afgeleid met behulp van de
periode-lichtkracht relatie; de afstand tot M100 volgt dan uit
de afstandsvergelijking. Ten slotte berekenen we een waarde voor
de Hubble-constante, gebruik makend van de vluchtsnelheid van
M100 en maken we een schatting van de leeftijd van het heelal.
Zowel om naar een printer te sturen als om rechtstreeks op de monitor te bekijken
wordt Practicum 2 aangeboden als pdf-file. Docenten die de afzonderlijke afbeeldingen
willen gebruiken vinden ze hier
in verschillende resoluties. PDFs:
Practicum 3 - Het meten van de afstand van de Katteoognevel
Nauwkeurige analyse van Hubble-afbeeldingen van de Katteoognevel
gemaakt in 1994 en 1997 stelt ons in staat de hoekexpansie van de
nevel af te leiden. Met behulp van gepubliceerde metingen van de
tangentiële snelheid is het mogelijk om de afstand tot de nevel
te berekenen. Deze afstand berekenen we tevens door vergelijking
van de radiele intensiteitsprofielen in de 1994 en 1997 afbeeldingen.
Zowel om naar een printer te sturen als om rechtstreeks op de monitor te bekijken
wordt Practicum 3 aangeboden als pdf-file. Docenten die de afzonderlijke afbeeldingen
willen gebruiken vinden ze hier in
verschillende resoluties. PDFs:
Practicum 4 - Het meten van de afstand en leeftijd van een bolvormige sterrenhoop
We meten blauwe (mB) en groene/visuele (mV)
helderheden van
geselecteerde sterren in de buitendelen van de bolvormige
sterrenhoop M12, gebruik makend van afbeeldingen met de VLT.
De mB-mV kleuren worden vervolgens omgezet in
oppervlaktetemperatuurwaarden en de mV helderheden worden
vervolgens grafisch uitgezet als functie van de temperatuur in
een Hertzsprung-Russell diagram. De hoofdreeks van de sterrenhoop
in dat diagram wordt vervolgens vergeleken met een
afstands-gecalibreerde hoofdreeks van de nabije Hyaden-sterrenhoop.
De afstand tot M12 wordt bepaald door middel van hoofdreeksaanpassing
en met gebruikmaking van de extinctiegecorrigeerde afstandsmodulus.
Van de leeftijd van M12, die overigens ook een onderlimiet stelt
voor de leeftijd van het heelal wordt een afschatting gemaakt via
de positie van het afbuigpunt van de hoofdreeks van M12.
Zowel om naar een printer te sturen als om rechtstreeks op de monitor te bekijken
wordt Practicum 4 aangeboden als pdf-file. Docenten die de afzonderlijke afbeeldingen
willen gebruiken vinden ze hier
in verschillende resoluties. PDFs:
|
